Echo’s uit het verleden - hoorbaar in het heden

In de eerdere artikelen in deze serie ‘gesprekstips’ gaf ik praktische handvatten voor betere gesprekken. Echter: de werkelijkheid is vaak complex. Zelf áls je vragen stelt (1^e artikel), probeert te begrijpen (2^e artikel), erkenning geeft (3^e artikel) en grenzen van ik en jij bewaakt (4^e artikel) kunnen gesprekken alsnog heftig ontsporen. Echo’s uit het verleden kunnen een flinke dissonant in het heden veroorzaken. Leef en lees maar eens mee in dit voorbeeld.

Hoe manager Koos en directeur Natasha botsten

1975: Een vader praat met zijn zoontje van 8 die net verteld heeft dat hij helaas niet gekozen is voor een hoofdrol in een toneelstuk. Anderen hadden al voor hem duidelijk gemaakt dat zij die rol wilden en hij viste achter het net. “Luister eens Koos, ik ga je iets leren” zegt de vader. “Je hebt dit niet goed aangepakt! Laat je nóóit, maar dan ook echt nóóit meer opzij schuiven. Neem van mij aan: als je ergens wilt komen in het leven moet je zorgen dat je nooit door anderen gepasseerd kunt worden. Want dan kun je het wel vergeten.”

2026: De nu 59-jarige Koos is manager bij een groot verzekeringsbedrijf. Hij is in gesprek met zijn baas: de directeur verkoop, de nog jonge Natasha van 35. Natasha heeft Koos net geconfronteerd met de teruglopende medewerker-tevredenheid op zijn afdeling. “Als ik dat combineer met de stagnerende groei van jullie output wordt mij duidelijk dat we een stap moeten zetten Koos. Volgens mij ben jij toe aan een andere uitdaging die minder veeleisend is en waar je wellicht nu beter past. Koos had al voelen aankomen dat het deze kant op zou gaan. In de afgelopen week heeft hij informeel gepraat met twee collega’s van Natasha die met haar en nog twee anderen in het vijfkoppige directieteam zitten. Koos kent ze allebei goed (het zijn ongeveer leeftijdsgenoten) en ze zijn lang geleden gelijktijdig bij het bedrijf begonnen toen het nog veel kleiner was. Dat schept een band voelt Koos. Het is tijd om zijn verdediging die hij voorbereid heeft te activeren: “Jammer hoor Natasha dat je het zo speelt. Ik heb veel bewondering voor wat je kunt, maar nu merk ik toch dat je als relatief jonge nieuweling nog te onervaren bent om de ontwikkelingen goed te kunnen duiden. Juist jouw begroting en jouw beleid qua IT maakt dat ik juist ondanks dat het uitstekend doe met mijn team.” Natasha kijkt hem stomverbaasd aan. “Hoe kom je daar nou bij en wat is dat voor rare opmerking over mijn leeftijd?” vraagt ze verontwaardigd. “Nou” vervolgt Koos, en hij gaat wat rechterop zitten, “ik heb het afgelopen week ook met twee andere directieteamleden besproken en zij konden zich vinden in wat ik zei.”

Het lijkt of Natasha een stomp in haar gezicht krijgt. Ze zakt achterover in haar stoel en lijkt even uit het veld geslagen. “Heb jij met collega’s van mij hierover gepraat?..!” vraagt ze. “Ja” antwoordt Koos, “En eerlijk gezegd lieten ze doorschemeren dat ze mij nog steeds een betere kandidaat voor jouw functie vinden”. Dat is de druppel… Natasha lijkt te ontploffen. Ze roept “Wat ben jij ongelofelijk onbetrouwbaar zeg!” Ze springt overeind waarbij haar kop koffie bijna om valt. Voor het raam van de vergaderruimte verschijnen verschrikte gezichten van collega’s. Briesend van woede, pakt ze haar laptop, loopt naar de deur en roept “Hier krijg je spijt van!”. De deur slaat ze met een klap dicht. Koos blijft verbouwereerd achter. Dit had hij nooit verwacht.

Wat gebeurde hier eigenlijk?

Op basis van wat we van Koos weten, is zijn houding wel begrijpelijk. Koos is loyaal naar de lessen van zijn vader geweest door op allerlei manieren te proberen niet opzij geschoven te worden. Je kunt je daarbij afvragen of dit echt Koos’ eigen wil is, of dat hij voor zijn gevoel niet anders kon. Immers, zijn gedrag (manipulatie via andere directieleden en vernederen van Natasha) is absoluut niet fraai.

Over Natasha weten we weinig. Wat denk jij wat haar gedrag zou kunnen verklaren? Een vuistregel is dat als je heel heftige emoties ziet, er vaak sprake van is dat de ‘kleine ik’ in die persoon een grote rol speelt. Die ‘kleine ik’ bestaat uit overtuigingen, emoties en gedragspatronen die in vroegkinderlijke jaren zijn ontstaan. Als er vergelijkbare situaties als in die kinderjaren ontstaan kan het brein die oude patronen activeren. Voorbeelden die je wellicht wel herkent: een jongen die thuis zodanig veel heftige ruzies tussen ouders meemaakte, dat hij later bij elke vorm van onenigheid in zijn omgeving eenzelfde angst voelt als toen hij klein was. In ons verhaal lijkt het gedrag van Natasha ingegeven door zeer sterke emoties. Haar taalgebruik en fysieke acties passen absoluut niet bij professioneel gedrag. Wat zou er kunnen zijn gebeurd? Een tipje van de sluier over Natasha’s achtergrond.

Als klein meisje is Natasha jarenlang gepest. Doordat zogenaamde vriendinnen over haar roddelden en zelfs andere vriendinnen van haar afpakten kwam ze er alleen voor te staan. Het pesten had zulke vormen aangenomen dat ze steeds meer van zich af was gaan bijten als een kat in het nauw. De voor haar totaal onverwachte acties van Koos waarmee opeens haar positie in het directieteam in gevaar kwam triggerden bij haar de oude patronen van de ‘kat in het nauw’.

Ook al reageren beiden vanuit die ‘kinderlijke’ houding, toch zijn ze als volwassene verantwoordelijk te houden voor hoe ze handelen. Echte hulp voor hen beiden kijkt echter niet alleen naar hoe ze zich zouden ‘behoren’ te gedragen (dan is het risico dat er alleen maar een nieuw ‘moeten’ ontstaat dat opnieuw onrecht oplevert), maar helpt hen ook te onderzoeken wat hun drivers zijn waardoor ze deden wat ze deden.

Voor Natasha bleek het helpend te zijn om met haar therapeut samen het ‘kleine meisje’ in haar zorg te geven. Door de periode van het pesten en het onrecht dat dat voor haar had opgeleverd onder ogen te zien en er over te rouwen ontstond er ruimte om te kiezen wat ze er in het heden mee wilde doen. Na enkele maanden merkte ze dat het hele onderwerp nu langzamerhand als ‘verleden’ begon te voelen. Ze merkte dat ze vaker kon kiezen hoe ze wilde reageren in klemsituaties.

Voor Koos kwam er een duidelijk keuzemoment wie hij eigenlijk zélf wilde zijn. Ook al wist hij van nature dat hij een competitief gericht karakter had, hij merkte ook dat de opmerking van zijn vader als een zogenoemd ‘delegaat’ in zijn leven heerste. Als hij in de vechtmodus kwam om zijn positie te verdedigen was hij niet zozeer zichzelf, als wel de zoon die hij dacht te moeten zijn van zijn vader. Zijn loyaliteit aan zijn vader gaf hem jarenlang kracht — maar maakte hem ook blind voor andere manieren van reageren. In een gesprek met zijn hoogbejaarde vader kreeg Koos er ook zicht op hoe zijn vader zélf de overtuiging had gekregen dat je je nooit opzij moest laten schuiven. Het leidde tot gesprekken die ze nog nooit zo hadden kunnen voeren als vader en zoon.

Wat betekent dit nu voor jouw en mijn gesprekken?

De kern is: heftige reacties in het heden kunnen worden veroorzaakt door loyaliteit aan onverwerkte ervaringen uit het verleden.

Gesprekken vinden plaats in het heden. Realiseer je (vooral als er heftige emoties spelen bij jezelf of de ander) dat echo’s uit het verleden een rol kunnen spelen. Ook al kun je bepaald gedrag echt wel afwijzen, het helpt om de achterliggende emotie juist wel te erkennen omdat je daarmee de ‘kleine ik’ broodnodige ruimte geeft. Dat betekent niet dat elke sterke emotie per definitie een oude wond is, maar het kan wel een aanwijzing zijn dat er meer meespeelt dan alleen het hier en nu.

Koos zou kunnen zeggen tegen Natasha “Ik vond het absoluut niet oké hoe je reageerde. Tegelijkertijd ben ik wel benieuwd of je meer zicht hebt waar die heftige emoties vandaan komen, want dat was ook voor jou vast niet prettig”.

Denk eens terug aan een gesprek waarin jij of de ander heftig emotioneel werd. Welke echo’s uit het verleden zouden daarin een rol kunnen hebben gespeeld? Kun jij door een vraag te stellen of erkenning te geven een emotioneel uit de hand lopend gesprek ombuigen naar een constructieve dialoog?

Tot slot

In gesprekken (dialogen) ontmoet de ene mens de andere. Elke dialoog is uniek doordat beide deelnemers uniek zijn. Uniek qua karakter, maar ook uniek qua hoe men ontwikkeld is: hoe hun ‘ik’ gevormd is. Alle gesprekstips zijn bedoeld om er zelf je winst mee te doen, en tegelijk ook: om de ander te dienen. Ik maak in gesprekken tussen familieleden die gebrouilleerd zijn geraakt wel eens mee dat men elkaar met behulp van opgedane kennis over erkenning en loyaliteit vooral probeert de les te lezen. Met alleen kennis over goede gesprekken ontstaan niet automatisch alleen maar goede gesprekken… Wat ernstig kan hinderen is opgedaan onrecht. Daarover gaat het volgende artikel in de serie. Over ‘destructief recht’. Onrecht kan de houding van gesprekspartners naar elkaar toe enorm in de weg staan. Op groot niveau, zoals in een oorlog (op moment van schrijven van dit artikel is de oorlog tussen de VS en Iran net begonnen), maar ook op individueel niveau (zoals wat er tussen Koos en Natasha is gebeurd).

Heb je vragen? Ik hoor het graag op contact@tussenikenjij.nl 

Nog even iets belangrijks... 
Vond je dit artikel het lezen waard? Deel het aub. Deze blog wordt bekender als jij daarin een handje helpt. Intussen komen er ook nieuwe lezers via Google zoekopdrachten, maar mond op mond reclame werkt nóg beter. Bedankt alvast als je wilt delen!

Delen kan heel simpel met de icoontjes hieronder naar Facebook, X, LinkedIN of als link die je bijv. kunt e-mailen.

Wil je updates per e-mail ontvangen als er een nieuwe blog is? Schrijf je dan hieronder in. Let op: de e-mails komen bij sommige mensen in hun map voor ongewenste-mail. Als je de afzender als 'vertrouwd' accepteert gebeurt dat niet weer.