Erkenning: dé manier om echt verbonden te raken

Dit is wellicht mijn favoriete onderwerp om over te schrijven. Belangrijker nog: volgens mij is het de krachtigste tool die we als mensen in onze contacten met anderen hebben: Erkenning..! Zonder erkenning is het oorverdovend en beangstigend stil om ons heen. Hoe zit dat?

Erkenning: ieder mens heeft er (in bepaalde mate) behoefte aan en ieder mens is ook in staat het te geven aan een ander. Juist doordat iedereen het wel eens heeft meegemaakt, is dit een onderwerp dat ideaal is om het bewustzijn er van wat te vergroten waardoor het nog beter kan worden toegepast.

Maar wat ís erkenning eigenlijk precies? En hoe kun je het gebruiken in dialogen met anderen? In dit artikel lees je het.

Je zult merken dat dit artikel ook veel te maken heeft met de vorige twee artikelen in de serie gesprekstips: ‘de kracht van vragen stellen’ en  ‘elkaar écht begrijpen’. Vragen stellen opent het gesprek. Begrijpen helpt om samen hetzelfde gesprek op te bouwen. Erkenning is waar het écht om gaat: zichtbaar worden in elkaar.

Wat is erkenning?

Erkenning ontstaat wanneer iemand zich in de reactie van de ander herkent in wat voor hem of haar op dat moment wezenlijk is.

Erkennen gaat over dat de ene mens de andere mens zíet. De ene mens laat merken hoe hij de andere mens ziet/ervaart en doet dat op zo’n manier dat die andere mens zich écht gezien voelt.

Je écht gezien voelen – er toe doen – er mogen zijn, het zijn allemaal korte beschrijvingen van een zeer fundamentele behoefte die in ieder mens ligt. We zijn als mens immers mens in verbinding met anderen. Hoe anderen ons zien en hoe we voor anderen zichtbaar kunnen en mogen worden definieert ons gevoel van ‘ik besta’. Niemand kan zonder verbinding, ook al is de mate van behoefte er aan bij iedereen verschillend.

Erkenning is dus per definitie iets dat tussen mensen plaatsvindt. Er zijn geen algemeen of universeel toepasbare zinnetjes die erkenning geven. Erkenning kan ontstaan als de ene mens (A) iets laat zien aan een ander. Als die ander (B) vervolgens laat merken hoe datgene dat A liet zien is overgekomen en vooral: hoe B nu A ziet wat betreft datgene dat A verteld heeft, kan dat bij A erkenning oproepen. Het kan bij A de diepgaande sensatie geven ‘ik word gezien’ ‘de ander heeft werkelijk door wat mij beweegt en wat ik probeerde uit te drukken’.

Een voorbeeld: Een vrouw heeft een gesprek met haar teamleider. Aanleiding is een aantal kleine incidenten waarbij de teamleider zich afvraagt wat er aan de hand is met zijn teamlid. Als ze even in gesprek zijn vertelt de medewerkster dat ze het privé zwaar heeft. Haar man zit thuis met een burnout en heeft rust nodig. Ze heeft 2 kinderen met ADHD die zich juist moeten kunnen uiten en regelmatig luidruchtig en druk zijn, terwijl dat voor man al snel te veel is. Het kost haar enorm veel energie om het gezin vrijwel alleen te trekken. Op enig moment zegt de teamleider "als ik je zo hoor denk ik ‘wow… wat ben jij veel ballen aan het hoog houden en wat zorg jij voor veel mensen om je heen. Wie ziet dat momenteel?’" De vrouw barst in snikken uit...

Wat daar gebeurt (en nogmaals: dit is niet universeel, maar hier gebeurde het wel) is niet gebaseerd op een nieuw inzicht of een scherpe analyse. Feitelijk zegt de teamleider niets nieuws. En tóch raakt het haar. De teamleider heeft goed geluisterd wat ze wérkelijk aan het vertellen was. Opeens ziet ze zich weerspiegelt in de woorden van de teamleider in een voor haar pijnlijke, maar diep beleefde werkelijkheid: ze houdt inderdaad enorm veel ballen in de lucht momenteel en niemand lijkt dat te zien...

Erkenning: taal geven aan gevoelens

Als we praten met andere mensen is dat (meestal) met woorden. Die woorden veroorzaken vaak allerlei gevoelens. Maar mensen kunnen gevoelens niet rechtstreeks met elkaar uitwisselen. Daar zijn woorden of non-verbale communicatie voor nodig. Erkenning is een manier waarbij mensen elkaar op gevoelsniveau wel raken. In het hiervoor genoemde voorbeeld is dat goed te herkennen: het gaat niet zozeer om de feitelijkheid van een aantal kinderen of dat de echtgenoot een burnout heeft, maar om de gevoelswaarde die dat voor de medewerkster heeft. En toen het de teamleider lukte om er woorden aan te geven waardoor de medewerkster het gevoel kreeg dat haar teamleider haar gevoelens (onmacht, te zwaar belast) zag/voelde, maakte dat haar emoties direct zichtbaar in huilen. Dat gebeurt heel vaak als er erkenning wordt gegeven op iets dat echt belangrijk is voor een persoon: men schiet vol of gaat huilen. Wezenlijk gezien worden door een ander is een diepgaande en rakende ervaring. Je hoort ergens bij, je mag er zijn zoals je bent. Je herkent je zelf in hoe de ander jou ziet.

Erkenning: wat is het niet?

Erkennen wordt vaak verward met waardering of complimenten. In het dagelijks taalgebruik hoor je ook best vaak het woord ‘erkennen’ gebruikt worden. Vaak is dat echter niet meer dan ‘herkennen’ of ‘benoemen’ of ‘waarderen’.

Erkenning waar we hier over praten (en wat denk ik ook in jouw eigen leven herkenbaar is) speelt zich echt tussen personen af op een diepgaander niveau.

Erkennen gaat ook nooit alleen over feitelijkheden. Je krijgt geen erkenning doordat mensen feiten teruggeven uit je verhaal, maar wel als je in hun verwoording jouw beleving bij die feiten herkend.

Erkenning is ook niet ‘papegaaien’. Je geeft maar niet dezelfde woorden terug die de ander sprak, maar je proeft de woorden, ervaart de gevoelens en je laat het eigenlijk ‘door je heen gaan’ en geeft daarna pas wat terug.  

Erkenning is niet ‘het verbinden aan je eigen wereld’. Iedereen kent wel de (niet zo erkennende) gesprekken waarbij een ander, nadat jij iets hebt verteld, reageert met ‘ja, dat had mijn buurman ook, die …. <etc. etc.>’. Dan wordt de ander niet gezien, maar ontstaan er twee losse verhalen naast elkaar die hoogstens wat op elkaar lijken qua onderwerpen.

Hoe je goed erkenning kunt proberen te geven lees je verderop in het artikel bij ‘En nu concreet: ik wil erkenning geven’.

[plaatje]

Erkenning: de ander laten weerklinken in jou

In het eerder genoemde voorbeeld kon je het al zien gebeuren: de medewerkster zegt iets -> de teamleider antwoordt iets -> datgene voelt voor de medewerkster erkennend. Je zou kunnen zeggen dat diegene haar geluid (ze uit zich immers) hoort weerklinken in de ander, zodanig dat ze onder ogen zien: ‘ik ben in jou zichtbaar!’.

Als jij een geluid uitzendt en er is niets om je heen waarop dat kan reflecteren, hoor je eigenlijk niets. Ik maakte dat ooit mee toen ik in een grote compleet lege beurshal stond. Toen ik begon te praten gaf dat het gevoel alsof mijn stem het haast niet deed.

In Redmond (Washington) in de VS is de stilste ruimte ter wereld. Geluid wordt daar zodanig geabsorbeerd dat het voor mensen beangstigend is om er te zijn. Velen houden het maar een paar minuten uit. De afwezigheid van reflectie van je geluid (je bestaan) haalt mensen onderuit. Filmpjes daarvan vind je hier.

Dat voorbeeld toepassend op ons als mensen: we hebben elkaar nodig om zichtbaar te worden en onszelf te ervaren. Zonder weerklank in anderen is het beangstigend stil om ons heen. Erkenning is een basisbehoefte waarbij we het kunnen zien als ‘ik laat jou merken dat ik je hoor en dat ik echt jou hoor’. En dát laat je doorklinken in je woorden naar de ander. Die daarbij zichzelf in jou hoort weerklinken.

En nu concreet: ik wil erkenning GEVEN

Begin met het besef dat erkenning altijd subjectief is. En ook nog eens afhankelijk van de relatie die je hebt met de ander. Van sommige mensen wil je absoluut geen erkenning ontvangen, van anderen komt het juist veel gemakkelijker binnen. Vraag je dus af ‘wat voor relatie heb ik met de ander en hoe gaat het met die relatie momenteel?’.

Als tweede tip om erkenning te geven: erkenning gaat niet zozeer om jou, maar om het laten merken dat jij die ander écht ziet. En dus is het logisch dat erkenning onmogelijk is zonder je echt te verdiepen en echt te interesseren in de ander. Alleen al luisteren kan zeer erkennend zijn. Overigens is erkenning geven vaak ook heel fijn om te mogen en kunnen doen. Zo wordt je geven tegelijk ook ontvangen.  

Een helaas inmiddels overleden leermeester van me (Wim van Mulligen) vertelde me een voorbeeld van een cliënt die bij hem kwam. Hij stelde zich voor als ‘John’ en Wim vroeg ‘wat kan ik voor je doen John?’.

John zweeg.

Wim keek John aan en voelde: ik ga luisteren. Dus Wim zweeg ook.

Zo zaten ze daar bijna een uur. Wim voelde aan tegen het einde van het uur dat hij degene zou zijn die de stilte ging verbreken. Hij zei “de tijd is voorbij. Wil je een nieuwe afspraak maken?”

John keek hem ontroerd aan en zei: “Ja! Er heeft nog nooit iemand zo goed geluisterd naar mij als nu. Ik wil een nieuwe afspraak en dan zal ik vertellen waarom ik me nu John noem, maar mijn echte naam is Joshua. En ik ben een overlevende van concentratiekamp Birkenau.

John bleek zich zo te noemen omdat voor hem Joshua niet meer bestond. Niemand had iets van hem te horen gehad in de tientallen jaren tussen de bevrijding uit het kamp en het gesprek met Wim. In de maanden daarna werd John langzamerhand weer Joshua en kon hij na decennia eindelijk dat afgesloten stuk in hemzelf, waar hij elke dag en nacht aan leed, openen, delen en eindelijk tot geschiedenis maken.

‘Stil zijn’ is natuurlijk niet altijd dé oplossing. Maar vraag je af: ‘wie zit hier tegenover me’. En: ‘Hoe kan ik diegene meer zichtbaar laten worden door vragen te stellen’ (zie ook het 1^e artikel in deze serie).

En áls je dan die ander meer ziet, geef het terug in wat je voelt bij wat diegene laat zien. Dat is enerzijds spannend, maar het wordt minder spannend als je bedenkt dat er geen goed of fout is. Het gaat om je inzet en intentie om de ander te willen zien. Alleen dat al kan erkennend zijn.

Probeer niet te veel van jouw eigen ‘ik’ in je erkenning te stoppen. Daarmee bedoel ik: mix het niet te veel met je eigen ervaringen en overtuigingen, maar deel wat het op dat moment met je doet, welke last je ziet bij de ander, welk geven je bij de ander ziet, welk onrecht je ziet en voelt in het verhaal van de ander.

En nu concreet: ik wil erkenning ONTVANGEN

Tja.. hoe werkt dát eigenlijk? Je wilt dus graag gezien worden in het gesprek met de ander. Als je de vorige paragraaf las is wellicht al duidelijk wat jíj kunt doen om erkenning mogelijk te maken. Besef in welke relatie je tot die ander staat en wat die op dat moment voor je is. Van iemand die bijvoorbeeld zelf net diep in een rouwfase zit door overlijden van een vriend, zul je niet zo snel erkenning kunnen krijgen voor dat jouw vrienden je een avondje niet mee uit vroegen.

Erkenning krijg je als jij jezelf onthult naar de ander. Dat is: laten zien wat er werkelijk in je speelt. Uiteraard wel in balans met wat past binnen jullie relatie.

Erkenning is ook een wederzijds proces. Dus juist als jij zelf ook bereid bent de ander te zien en erkenning te geven, is dat een beter uitgangspunt om zelf ook erkenning te krijgen. Dat voorkomt situaties waarin de een zijn hele hart uitstort en de ander helemaal bedolven raakt onder de ellende van die verhalen.

En als laatste: als je graag erkenning wil ontvangen kan daar een gevoel van eenzaamheid achter schuil gaan. Alleen al dát eens ter sprake brengen (dus hoe jij zelf behoefte hebt aan erkenning) biedt de mogelijkheid om een mooie verbindende en erkennende dialoog met de ander te krijgen.

Samengevat en tot slot

Erkenning is, vind ik, een groot en mooi thema. Er is nog veel meer over te zeggen en wellicht  heb je in andere artikelen er ook al over gelezen. Op deze blog vind je alle artikelen over erkenning in dit zoekresultaat.

In bovenstaande kom je vier kenmerken tegen van erkenning die belangrijk zijn om in het oog te houden:

1. Erkenning is altijd relationeel (dus nooit in één mens);

2. Erkenning is subjectief (gever en ontvanger van erkenning kunnen soms verschillend ervaren hoe erkennend iets is. Dat is dan geen fout);

3. Erkenning is geen trucje of een setje standaardzinnen. Het is pas mogelijk als er werkelijk een poging is van twee mensen om met elkaar in de dialoog te verbinden;

4. Erkenning bouwt op in de relatie. Het bouwt credits (verdienste) op tussen personen en verdiept de relatie;

Erkenning is een prachtig onderdeel van de unieke mogelijkheden van mensen om meer zichtbaar te worden door en in elkaar. Je wordt meer ‘ik’ door erkenning van de ander. Dat begon al in het paradijs, staat geschreven in het oudste boek ter wereld. Adam en Eva ontdekken in elkaar eindelijk iemand in wie ze meer zijn dan ‘alleen maar ik’.

Wil je verder lezen over hoe je ‘ik’ wordt? Ik schreef in de beginperiode van deze blog een serie artikelen onder de titel ‘Hoe word(t) je ik’. Je vindt de themapagina hier.

Ik wens je prachtige dialogen toe waarin je zowel erkenning mag geven als ontvangen!

Heb je tips of vragen voor een volgende artikel? Mail mij dan op contact@tussenikenjij.nl

Nog even iets belangrijks... 
Vond je dit artikel het lezen waard? Deel het aub. Deze blog wordt bekender als jij daarin een handje helpt. Intussen komen er ook nieuwe lezers via Google zoekopdrachten, maar mond op mond reclame werkt nóg beter. Bedankt alvast als je wilt delen!

Delen kan heel simpel met de icoontjes hieronder naar Facebook, X, LinkedIN of als link die je bijv. kunt e-mailen.

Wil je updates per e-mail ontvangen als er een nieuwe blog is? Schrijf je dan hieronder in. Let op: de e-mails komen bij sommige mensen in hun map voor ongewenste-mail. Als je de afzender als 'vertrouwd' accepteert gebeurt dat niet weer.